Siyatik ve Bacağa Vuran Ağrı: Nedir, Neden Olur, Nasıl Geçer?

Uzm. Fzt. Hilmi Erenler tarafından hazırlanmıştır.

Belden ya da kalçadan başlayıp bacağa yayılan ağrıya bazen uyuşma, yanma veya elektriklenme eşlik eder. Bu belirtileri yaşayan birçok kişi aynı soruları sorar: “Siyatik mi oldum? Bu ağrı geçecek mi?”

Siyatik, tek başına bir hastalık adı değildir. Genellikle bel bölgesindeki sinir köklerinin etkilenmesiyle ortaya çıkan ve bacağa yayılan ağrıyı anlatmak için kullanırız. Ancak bacağa vuran her ağrı siyatik değildir. Kalça eklemi, sakroiliak eklem, kaslar ve diğer dokular da benzer bölgelerde ağrıya neden olabilir.

Değerlendirmede önceliğim, belirtilerin olası kaynağını ayırt etmek, tıbbi değerlendirme gerektiren bulguları belirlemek ve günlük yaşamınızı kolaylaştıracak bir tedavi planı oluşturmaktır.

Bu yazıda siyatiğin belirtilerini, ne zaman acil yardım almanız gerektiğini ve fizyoterapi sürecinde nelere dikkat ettiğimi bulabilirsiniz.

Kısa cevap

Siyatik çoğunlukla bel bölgesindeki sinir köklerinin tahrişi veya basıya uğramasıyla ilişkilidir. Ciddi nörolojik bulgusu olmayan birçok kişide belirtiler haftalar veya aylar içinde azalır; bazı kişilerde daha uzun sürebilir.

Tedavide bilgilendirme, mümkün olduğunca aktif kalma ve kişiye uygun egzersizler önemlidir. Manuel terapi, uygun bulunan kişilerde egzersizi desteklemek amacıyla kullanılabilir.

Yeni başlayan idrar yapma güçlüğü, idrar veya dışkı kontrolünde kayıp, kasık ve makat çevresinde uyuşma ya da ciddi ve ilerleyen nörolojik belirtiler varsa randevu beklemeden acil servise başvurun. [1, 2]

Siyatik nedir?

Siyatik sinir, belin alt bölümünden çıkan sinir köklerinin birleşmesiyle oluşur. Kalçadan geçerek uyluğun arkasına uzanır; dalları bacağın alt bölümüne ve ayağa ulaşır.

Günlük dilde “siyatik”, çoğunlukla kalçadan bacağa doğru yayılan ağrıyı tanımlar. Bu ağrı sinir kökünden kaynaklanıyorsa radiküler ağrı terimini kullanırız. Sinir kökünün işlevindeki bozulmaya bağlı kuvvet, duyu veya refleks değişiklikleri bulunmasını ise radikülopati olarak adlandırırız. Bu iki durum birlikte görülebilir, ancak aynı anlama gelmez. [3, 4]

Terimler arasındaki ayrım önemlidir: Bacağa yayılan ağrı olması, tek başına kalıcı sinir hasarı bulunduğunu göstermez. Belirtileri muayene bulgularıyla birlikte değerlendiririz.

“Siyatik sinir sıkışması” ifadesi neyi anlatır?

Hastalarım ağrılarını sıklıkla “sinir sıkışması” olarak tarif eder. Bel kaynaklı siyatikte etkilenen yapı çoğunlukla bacağın içindeki siyatik sinirin kendisi değil, belden çıkan sinir köküdür.

Bel fıtığı veya sinirin geçtiği alanlardaki daralma, sinir kökünü etkileyebilir. Ağrının oluşumunda mekanik basının yanında iltihabi süreçler de rol oynayabilir. Bu nedenle görüntülemede görülen basının büyüklüğü ile ağrının şiddeti her zaman aynı yönde değişmez. [3]

Fıtığın sinir köküyle ilişkisini Bel Fıtığında Ameliyatsız Tedavi ve Manuel Terapi yazımda daha ayrıntılı ele aldım.

Siyatik ağrısı nereye vurur?

Ağrı kalçadan uyluğa, diz altına, baldıra ve ayağa kadar yayılabilir. Keskin, yanıcı veya elektrik çarpmasına benzer şekilde hissedilebilir. Bazı kişilerde bacak ağrısı, bel ağrısından daha belirgindir.

Ağrı ve uyuşmanın dağılımı, etkilenen sinir kökü hakkında ipucu verebilir:

• L5 kökü: Bacağın dış yanı, ayak sırtı ve başparmak çevresinde belirtiler görülebilir.
• S1 kökü: Baldırın arkası, ayağın dış kenarı veya tabanında belirtiler görülebilir.

Bu dağılımlar kişiden kişiye değişir. Ağrının yerine bakarak tek başına tanı konulmaz. Kuvvet, duyu ve refleks bulgularını da birlikte değerlendiririm.

Bacağa vuran her ağrı siyatik midir?

Her bacağa vuran ağrı, siyatik değildir. Bel ve çevre dokulardan bacağa yayılan ağrıyı değerlendirirken, sinir kökü kaynaklı ağrı ile dokulardan yansıyan ağrıyı ayırt etmek önemlidir. Damar hastalıkları ve bacaktaki periferik sinirlerin etkilenmesi gibi başka nedenler de dikkate alınmalıdır.

Aşağıdaki özellikler değerlendirmede yol gösterir; tek başlarına kesin ayrım sağlamaz. Bu ağrı türleri aynı kişide birlikte de bulunabilir. [4]

Kalçadan bacağa vuran ağrı neyin belirtisi olabilir?

Bel kaynaklı nedenlere ek olarak şu bölgeler de değerlendirilir:

• Kalça eklemi: Kasık ve uyluk önündeki ağrıya, çorap giyme veya araçtan inme gibi hareketlerde zorlanma eşlik edebilir.
• Sakroiliak eklem: Kalçanın arka bölümünde, çoğunlukla tek taraflı ağrı hissedilebilir. Belirtiler bazı yüklenmelerle artabilir.
• Derin kalça bölgesi: Siyatik sinirin kalça içindeki seyri boyunca etkilenmesi de değerlendirilmesi gereken olasılıklardandır. Piriformis sendromu bu başlık altında anılan, tanısı konusunda belirsizlikler bulunan bir tablodur. [5]

Yalnızca kalçada ağrı olduğu için “piriformis sendromu” sonucuna varmam. Önce, kalça ve sinir sistemiyle ilgili diğer bulguları değerlendiririm.

Belden bacağa vuran ağrı ve uyuşma

Bel fıtığı, omurga kanalında daralma ve omur kayması sinir köklerini etkileyebilir. Belirtilerin hangi hareketlerle değiştiği değerlendirmede yardımcıdır:

• Bel fıtığında öksürme, hapşırma, öne eğilme veya uzun süre oturma bazı kişilerde bacak ağrısını artırabilir.
• Omurga kanalında daralmada yürüme ve ayakta durmayla artan; oturma veya öne eğilmeyle azalan bacak belirtileri görülebilir.

Bu örüntüler her kişide aynı değildir. Bel ağrısının farklı nedenlerini Bel Ağrısı yazımda ayrıca ele aldım.

Bacak uyuşması her zaman belden mi kaynaklanır?

Hayır. Örneğin iki ayakta simetrik başlayan uyuşma, diyabet gibi durumlarla ilişkili periferik sinir etkilenmesinde görülebilir:

• Yürürken baldırda başlayan ve dinlenince azalan ağrı, dolaşım sorunlarıyla ilişkili olabilir.
• Belirli bir periferik sinirin dağılımıyla sınırlı uyuşma, sinirin bacakta etkilenmesini düşündürebilir.

Bu belirtiler kendi kendine tanı koymak için kullanılmamalıdır. Değerlendirmede farklı bir neden düşündüren bulgu varsa ilgili hekime yönlendiririm.

Siyatik ne zaman tehlikelidir?

Siyatik yakınmalarının çoğu acil bir duruma bağlı değildir. Bununla birlikte bazı belirtiler beklemeden değerlendirme gerektirir. Aşağıdaki belirtilerde acil servise başvurun:

• Yeni başlayan idrar yapma güçlüğü veya idrar yapamama.
• Yeni başlayan idrar ya da dışkı kontrolü kaybı.
• Kasık, genital bölge veya makat çevresinde uyuşma.
• Her iki bacakta ciddi veya giderek artan uyuşma ve güçsüzlük.
• Hızla ilerleyen belirgin bacak ya da ayak güçsüzlüğü.

Bu bulgular ciddi sinir basısıyla ilişkili olabilir. Fizyoterapi randevusunu veya belirtilerin kendiliğinden geçmesini beklemeyin. [1]

Yeni başlayan tek taraflı güç kaybı veya ayağın takılması da gecikmeden tıbbi değerlendirme gerektirir. Güçsüzlük hızla artıyorsa acil servise başvurun.

Ciddi travma sonrası ağrı, ateşle birlikte bel ve bacak ağrısı, açıklanamayan kilo kaybı veya kanser öyküsüyle birlikte yeni başlayan belirtileri de hekim hızla değerlendirmelidir. Başvurunun aciliyeti eşlik eden bulgulara ve genel durumunuza göre belirlenir.

Siyatik için hangi doktora gidilir?

Tıbbi değerlendirme için Beyin ve Sinir Cerrahisi bölümüne başvurulabilir. İlaç, görüntüleme, enjeksiyon ve cerrahi kararlarını ilgili hekim verir.

Fizyoterapist ise hareket, işlev ve rehabilitasyon açısından değerlendirme yapar; uygun tedavi ve egzersiz programını planlar. Hekim değerlendirmesi gerektiren bir bulgu saptadığımda sizi yönlendiririm.

Siyatiği nasıl değerlendiriyorum?

İlk seansta belirtilerinizin olası kaynağını, günlük yaşamınıza etkisini ve tedaviye güvenli biçimde başlayıp başlayamayacağımızı değerlendiririm.

Şikâyetlerinizi ve hedeflerinizi dinlerim

Ağrının nerede başladığını, hangi bölgelere yayıldığını ve ne zaman arttığını sorarım. Oturmak, yürümek, öne eğilmek veya öksürmek belirtileri değiştiriyor mu? Uykunuz etkileniyor mu? Daha önce hangi tedaviler denendi?

Günlük yaşamda yeniden yapmak istediğiniz işleri de konuşuruz. İşe dönmek, rahat oturabilmek veya yürüyüş süresini artırmak gibi hedefler, programın planlanmasına yardımcı olur.

Kırmızı bayrakları sorgularım

İdrar ve dışkı kontrolündeki değişiklikler, ilerleyen güçsüzlük, travma ve diğer önemli belirtileri değerlendiririm. Gerektiğinde fizyoterapiye başlamadan tıbbi değerlendirme öneririm.

Kuvvet, duyu ve refleksleri değerlendiririm

Ayak ve bacak kaslarının kuvvetini, duyu değişikliklerini ve ilgili refleksleri kontrol ederim. Başparmağı kaldırma, topukta veya parmak ucunda yürüme gibi görevler bu değerlendirmenin parçası olabilir.

Belirtilerin hareketle nasıl değiştiğine bakarım

Düz bacak kaldırma ve slump gibi testlerde, belirtilerinizin sinir dokusuna yük bindiren hareketlerle nasıl değiştiğini incelerim. Test sonuçlarını diğer muayene bulgularıyla birlikte yorumlarım.

Bel ve kalça hareketlerini değerlendirir, bazı tekrarlı hareketlerin ağrının dağılımını değiştirip değiştirmediğine bakarım. Bacak ağrısının daha yukarıdaki bölgelere çekilmesi, “merkezileşme” olarak adlandırılan bir yanıt olabilir.

Uygulamanın etkisini yeniden ölçerim

Uygun bir uygulama sonrasında, başlangıçta zorlandığınız hareketi veya görevi tekrar değerlendiririm. Beklenen değişiklik oluşmadığında değerlendirmemi ve planımı gözden geçiririm.

MR gerekli mi?

Bel ağrısı ve siyatikte herkese rutin görüntüleme önermeyiz. Görüntüleme, sonuçlarının tedavi kararını değiştirmesi bekleniyorsa veya ciddi bir neden düşünülüyorsa hekim değerlendirir. [2]

Elinizde MR varsa bulguları şikâyetleriniz ve fiziksel değerlendirmeyle birlikte ele alırım. Rapordaki tek bir ifade, ağrınızın nedenini tek başına açıklamaz.

Siyatik nasıl geçer?

Siyatik zamanla düzelir mi?

Birçok kişide belirtiler haftalar veya aylar içinde azalır. Ancak iyileşme süresi, belirtilerin nedeni ve şiddetine göre değişir; bazı kişilerde yakınmalar daha uzun sürer veya tekrarlayabilir. [1]

Altı ila on iki haftadır şiddetli siyatiği bulunan 283 kişinin katıldığı bir çalışmada, erken ameliyat edilen grupta bacak ağrısı daha hızlı azalmıştır. Bir yıllık sonuçlar ise erken ameliyat ile gerektiğinde ameliyat seçeneğini içeren konservatif tedavi gruplarında benzer bulunmuştur.

Bu çalışmada bir yıllık takipte hastanın bildirdiği iyileşme olasılığı her iki grupta yaklaşık %95’tir. Ancak başlangıçta konservatif tedaviye ayrılan grubun %39’u takip sırasında ameliyat olmuştur. [6]

Tedavi kararı; belirtilerin seyri, nörolojik bulgular, günlük yaşamınızdaki kısıtlanma ve tercihleriniz birlikte değerlendirilerek verilir.

Günlük yaşamda neler yardımcı olabilir?

Aktiviteyi kişinin durumuna göre sürdürmek, bel ağrısı ve siyatik yönetiminin temel önerilerindendir. [1, 2]

• Uzun süre yatakta kalmaktan kaçının: Gerektiğinde yükü azaltın, ancak tolere edebildiğiniz günlük hareketleri sürdürmeye çalışın.
• Kısa yürüyüşlerle başlayın: Yürüme süresini belirtilerinize göre ayarlayın; bacak ağrısını belirgin biçimde artıran mesafeleri zorlamayın.
• Oturma sürenizi bölün: Rahat ettiğiniz destekleri kullanın ve aynı pozisyonda uzun süre kalmamaya çalışın.
• Rahatlatan yatış pozisyonlarını deneyin: Dizlerin arasına veya altına yerleştirilen bir yastık bazı kişilere yardımcı olabilir.
• Sıcak veya soğuk uygulamayı dikkatli kullanın: Sizi rahatlatan yöntemi cildinizi koruyarak uygulayın. Duyu kaybı olan bölgelere uygulama yapmadan önce sağlık profesyoneline danışın.

Siyatik egzersizleri neden kişiye göre değişir?

İnternette “siyatik egzersizleri” başlığıyla sunulan bir hareket, herkes için uygun olmayabilir. Egzersizin seçimi kadar ne zaman, ne kadar ve hangi şiddette yapıldığı da önemlidir.

Bazı kişiler belirli hareketlerle rahatlar; aynı hareketler başka bir kişide bacak ağrısını artırabilir. Bu nedenle programı, değerlendirmede verdiğiniz yanıta göre oluştururum. Programda şu seçenekler yer alabilir:

• Belirli yönde tekrarlı hareketler: Ağrıyı azaltan veya dağılımını olumlu değiştiren bir hareket yönü bulunursa.
• Sinir mobilizasyonu: Uygun kişilerde, belirtilere göre dozlanan kontrollü hareketler.
• Kademeli güçlendirme: Gövde, kalça ve bacak kaslarının günlük yükleri taşıma kapasitesini geliştirmek için.
• Günlük görevlerin çalışılması: Oturup kalkma, eğilme, yük taşıma veya yürüyüş gibi zorlandığınız aktiviteleri yeniden kazanmak için.

Manuel terapinin yeri nedir?

Manuel terapi, uygun kişilerde sinir kökü çevresindeki hassasiyeti ve koruyucu kas yanıtını azaltmak, hareket için bir pencere açmak ve sizi aktif rehabilitasyona hazırlamak amacıyla kullanırım. NICE da manuel terapinin, egzersiz içeren bir tedavi programının parçası olarak değerlendirilmesini önerir. [2]

Uygulama seçimini muayene bulgularınıza, belirtilerinize ve tercihinize göre yaparım. Kayropraktik manipülasyon klinik karar verme sonuçlarına göre hastaya uygun şekilde uygulanabilir.

Manuel terapi sonrasında rahatlayan hareketleri egzersizlerle destekler, günlük aktivitelere dönüşü kademeli olarak planlarım.

İyileştiğimi nasıl anlarım?

İyileşmeyi yalnızca ağrının azalması ile ölçmüyoruz. Şu değişiklikler de önemlidir:

• Oturma, yürüme ve ayakta durma sürelerinin artması.
• Uykunun daha az bölünmesi.
• Günlük işleri daha rahat yapabilme.
• Ağrı ve uyuşmanın şiddetinin veya yayıldığı alanın azalması.
• Kuvvetin korunması veya toparlanması.

Bazı kişilerde ağrının ayak ve baldırdan daha yukarıya çekilmesi olumlu bir yanıt olabilir. Ancak herkesin iyileşmesi aynı sırayla ilerlemez.

Uyuşma genişliyorsa veya belirtiler giderek artıyorsa yeniden değerlendirme gerekir. Yeni ya da ilerleyen güç kaybında gecikmeden hekime başvurun; hızla artan güçsüzlük veya acil uyarı belirtilerinde acil servise gidin.

Ameliyat ne zaman gündeme gelir?

Ciddi sinir basısını düşündüren acil belirtilerde cerrahi değerlendirme geciktirilmemelidir.

Acil olmayan durumlarda, uygun tedaviye rağmen devam eden şiddetli bacak ağrısı ve belirgin işlev kaybı nedeniyle ameliyat seçeneği değerlendirilebilir. Muayene ve görüntüleme bulgularının birbiriyle uyumu da önemlidir.

Kadıköy Suadiye’de siyatik değerlendirmesi

Kadıköy’ün Suadiye semtindeki kliniğimde, bacağa yayılan ağrınızı belirtileriniz, hareket kapasiteniz ve günlük yaşamınızdaki ihtiyaçlarınızla birlikte değerlendiriyorum.

Bel, kalça, sakroiliak bölge ve sinir sistemiyle ilgili bulguları inceleyerek fizyoterapinin uygun olup olmadığını belirliyorum. Hekim değerlendirmesi gereken durumlarda sizi yönlendiriyorum. Güvenli ve uygun bulunduğunda uygulamaya ilk seansta başlayıp tedavi sürecinizi takip ediyorum.

Randevuya gelirken varsa görüntüleme sonuçlarınızı ve raporlarınızı, kullandığınız ilaçların listesini getirmeniz yararlı olur. Sizi en çok zorlayan hareketleri ve hangi durumlarda rahatladığınızı da not edebilirsiniz.

Adres: Suadiye Mahallesi, Hamiyet Yüceses Sokak No:24 Daire:2, Kadıköy/İstanbul
Telefon: 0553 351 03 12
E-posta: info@hilmierenler.com

Bacağa yayılan ağrınızı birlikte değerlendirelim

Bacak ağrısı günlük yaşamınızı kısıtlıyor, tekrarlıyor veya hareket ederken ne yapacağınızdan emin olamıyorsanız değerlendirme randevusu için iletişime geçebilirsiniz.

Acil uyarı belirtileriniz varsa randevu beklemeden acil sağlık hizmetine başvurun.

Tıbbi bilgilendirme notu: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; kişisel muayene, tanı ve tedavi önerisinin yerini tutmaz. İlaç, enjeksiyon, görüntüleme ve cerrahi kararlarını ilgili hekim verir.

Kaynaklar:
1. NHS. Sciatica.
2. NICE. Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management — NG59.
3. Ropper AH, Zafonte RD. Sciatica. N Engl J Med. 2015;372:1240-1248.
4. Bogduk N. On the definitions and physiology of back pain, referred pain, and radicular pain. Pain. 2009;147:17-19.
5. Hopayian K, et al. The clinical features of the piriformis syndrome: a systematic review. Eur Spine J. 2010;19:2095-2109.
6. Peul WC, et al. Surgery versus prolonged conservative treatment for sciatica. N Engl J Med. 2007;356:2245-2256.

İlgili sayfalar

• Bel Fıtığı
• Bel Ağrısı
• Fizyoterapi ve Rehabilitasyon

Değerlendirme ve Randevu İçin İletişime Geçebilirsiniz