Nöral foramen daralması üzerine bu yazıyı, omurga sağlığı üzerine çalışan Uzm. Fzt. Hilmi Erenler hazırladı. Bilimsel kaynaklarla son gözden geçirme: 28 Eylül 2026.
MR sonucunuzu aldınız, raporu okurken “nöral foramenler daralmıştır” ya da “sol nöral foramen inferiordan daralmıştır” gibi bir cümleye takıldınız. Bu cümle çoğu kişide, özellikle ilk okunduğunda, endişe yaratır. İlk bilmeniz gereken şey şu: aynı ifade, hiç ağrısı olmayan insanların raporlarında da sık sık yer alır.
Önemli olan, rapordaki daralmanın sizin şikâyetinizle gerçekten ilişkili olup olmadığıdır. Aşağıda rapordaki kelimelerin ne anlama geldiğini, daralmanın ne zaman önemli olduğunu, hangi belirtilerde hiç beklemeden hekime gitmeniz gerektiğini ve tedaviyi nasıl planladığımı sade bir dille anlattım.
Kadıköy Suadiye’de boyun ve bel kaynaklı sinir ağrılarına yönelik kişiye özel değerlendirme.
Nöral foramen nedir?
Omurganız üst üste dizilmiş omurlardan oluşur. İki omurun arasında, sağda ve solda birer küçük delik vardır. Yani nöral foramen, bu deliklerin tıptaki adıdır. Omurilikten ayrılan sinirler bu deliklerden çıkar ve kolunuza, gövdenize ya da bacağınıza ulaşır. Bunu bir kapı aralığı gibi düşünebilirsiniz: sinir bu aralıktan geçerek yoluna devam eder.
Bu deliğin çevresinde disk, omurun kemik kenarları, küçük omurga eklemleri ve bağ dokusu bulunur. Yıllar içinde bu yapılarda oluşan değişiklikler ya da bir disk fıtığı aralığı daraltabilir.
Raporda yazan seviye, hangi sinirden söz edildiğini gösterir. “C” harfi boynu, “L” harfi beli anlatır. “C5-C6 sol” ifadesi boyunda beşinci ve altıncı omurun arasındaki sol deliği tarif eder; buradan çıkan sinir çoğu kişide kolun dış yüzüne ve başparmağa doğru uzanır. “L4-L5 sağ” ise belde sağ bacağa giden bir sinirin çıkış yerini anlatır.
Nöral foramen daralması nedir?
Sinirin çıktığı bu deliğin olağandan dar olmasına nöral foramen daralması denir. Raporlarda “foraminal stenoz” olarak da geçer. Bunun yanı sıra hastalar arasında “foramende daralma” ya da “sinir çıkış deliğinde darlık” dendiği de olur.
Omurganın ortasındaki ana kanalın daralması başka bir durumdur. Ana kanal daraldığında şikâyet çoğunlukla iki bacağı birden etkiler. Foramen daralmasında ise etkilenen, tek bir seviyede ve tek taraftaki sinirdir. Ağrı ya da uyuşma da bu yüzden genellikle tek kolda ya da tek bacakta, o sinirin yolunu izleyen bir çizgide hissedilir. Ana kanaldaki daralmayı kanal daralması sayfasında ayrıca anlattım.
Nöral foramenler daralmıştır ne demek?
Radyolog bu cümleyle, görüntüde sinirin çıkış deliğinin beklenenden küçük olduğunu not eder. Hepsi bu. Yani cümle, sinirin sıkıştığını, ağrınızın kesin olarak buradan geldiğini ya da ameliyat olmanız gerektiğini söylemez.
Bu yüzden raporlarda sık geçen ifadeleri aşağıdaki tabloda sade bir dille topladım.
| Raporunuzda yazan | Anlamı |
|---|---|
| Nöral foramenler açıktır | Sinir çıkış delikleri normal genişlikte, daralma yok. |
| Nöral foramenler hafif daralmıştır | Deliğin bir kısmında alan azalmış, sinirin etrafında hâlâ boşluk var. |
| Bilateral nöral foramen daralması | Aynı seviyede hem sağdaki hem soldaki delik daralmış. |
| Sağ ya da sol nöral foramen daralması | Daralma tek tarafta. Bu yüzden ağrınızın olduğu tarafla karşılaştırmak gerekir. |
| İnferiordan ya da kaudalden daralmıştır | Deliğin alt kısmında daralma var. Anlamı belde ve boyunda farklıdır. |
| Lateral reses ve nöral foramen daralması | Sinir hem omurga kanalının yan cebinde hem de çıkış deliğinde daha az yere sahip. |
| Kök basısı, köke temas | Sinirin etrafındaki boşluk belirgin azalmış ya da sinir şekil değiştirmiş. |
Bilateral nöral foramen daralması ne demek?
Bilateral “iki taraflı” demektir. Aynı seviyede sağ ve sol delik birlikte daralmıştır. Özellikle yaş ilerledikçe sık görülen bir bulgudur, ancak iki tarafta da ağrı olacağı anlamına gelmez. Ama pek çok kişide bir taraf sessizdir, diğer taraf şikâyet verir. Hatta bazılarında iki taraf da hiç ses çıkarmaz.
Nöral foramen inferiordan daralmıştır ne demek?
İnferior “alt” demektir; daralma deliğin alt kısmındadır. Ancak bu bilginin önemi, belde mi boyunda mı olduğunuza göre değişir.
Belde sinir, deliğin üst kısmından geçer [17]. Bu yüzden yalnızca alt kısımda kalan bir daralma sinire her zaman değmez. Ancak disk zamanla incelip yüksekliğini kaybettiğinde deliğin boyu kısalır ve sinir, üstteki omurun kemik kenarı ile disk arasında sıkışabilir [18,19]. Boyunda ise durum tam tersidir; sinir deliğin alt kısmından, diskin hizasından geçer [20,21]. Boyunda inferiordan daralma bu nedenle sinire daha yakın bir bulgudur. Hangi bölgede olursa olsun, bu bulguyu ağrınızın tarafı ve muayene sonuçlarınızla birlikte yorumlarım.
Sağ ya da sol nöral foramen daralması ne demek?
Özellikle taraf bilgisi, raporu şikâyetinizle karşılaştırmanın en kolay yoludur. Sol kolunuzda başparmağa doğru inen bir ağrı var ve raporda C5-C6 seviyesinde solda belirgin daralma yazıyorsa, ikisi birbiriyle uyumludur. Ama ağrınız sağda, daralma solda ise o daralma büyük ihtimalle ağrınızın sebebi değildir.
Nöral foramen daralması neden olur?
En sık sebep, omurgada yıllar içinde biriken değişikliklerdir. Önce diskler zamanla su kaybedip incelir, bu da deliğin boyunu kısaltır. Küçük omurga eklemleri de kalınlaşır, kenarlarında kemik çıkıntıları oluşur. Benzer şekilde bir disk taşması ya da fıtık deliğe doğru uzandığında da aynı sonuç ortaya çıkar.
Bunların dışında bel kayması, eski bir kırık, geçirilmiş ameliyat ve omurga eğriliği daha az görülen sebeplerdir. Bunun yanında çok daha nadir olarak kist, enfeksiyon ya da kitle de deliği daraltabilir. Muayenede bu yüzden sadece darlığa bakmam; tabloya uymayan belirtileri de ayrıca sorgularım.
Rakamlara bakınca tablo netleşiyor. ABD’nin Minnesota eyaletinde, boyundan kola vuran sinir ağrısı yaşayan 561 kişinin incelendiği geniş bir araştırmada, bu ağrıların yaklaşık üçte ikisi disk ve eklemlerdeki yaşa bağlı değişikliklerle ilişkili çıktı. Yalnızca disk fıtığından kaynaklananlar yaklaşık beşte birdi [1]. Belde en alt seviye olan L5-S1, bu tür daralmanın sık görüldüğü ve gözden kolayca kaçabilen bir bölgedir [2].
Nöral foramen daralması belirtileri nelerdir?
Daralma sinire baskı yapmıyorsa hiçbir şikâyete yol açmayabilir. Sinir etkilendiğinde ise belirtiler, o sinirin gittiği yere göre şekillenir.
Boyunda daralma olduğunda ağrı çoğunlukla boyundan omza, kürek kemiğinin iç kenarına ya da kola yayılır. Kolda, önkolda ya da belirli parmaklarda uyuşma ve karıncalanma eşlik edebilir. Hatta bazıları bardağı tutarken, kolunu kaldırırken ya da kapı kolunu çevirirken güç kaybı fark eder. Başı geriye atmak ya da ağrılı tarafa çevirmek kol ağrısını çoğu zaman artırır. İlginç bir ipucu da şudur: bazı hastalar elini başının üstüne koyunca kol ağrısının hafiflediğini söyler.
Belde ise ağrı çoğunlukla tek taraflıdır ve kalçadan bacağa, bazen ayağa kadar iner. Buna ek olarak bacağın ya da ayağın belli bir bölgesinde uyuşma, yanma hissi ya da ayak bileğinde güçsüzlük olabilir. Özellikle beli geriye doğru bükmek ya da uzun süre ayakta kalmak ağrıyı artırır; bu, belde foramen daralmasının tipik ipuçlarından biridir [2].
Kola vuran her ağrı boyundan gelmez. Omuz, dirsek ya da el bileğindeki sinir sıkışmaları da çok benzer şikâyetlere yol açar. Köprücük kemiğinin altındaki dar geçitte gelişen torasik outlet sendromu de bu tabloya karışabilir. Bu ayrımı boyundan kola vuran ağrı sayfasında ayrıntılı olarak ele aldım.
Hangi belirtilerde beklemeden hekime başvurmalısınız?
Aşağıdakilerden biri yeni başladıysa randevu beklemeyin, aynı gün acil servise gidin:
- İdrara çıkmakta zorlanma, idrarı ya da dışkıyı tutamama
- Cinsel bölgede, makat çevresinde ya da iç uyluklarda yeni başlayan uyuşma
- Kolda ya da bacakta hızla artan güçsüzlük
- Sol kola vuran ağrıyla birlikte göğüste baskı, nefes darlığı ya da soğuk terleme
Şu durumlarda da birkaç gün içinde bir hekime görünmeniz gerekir:
- Düğme iliklemek, yazı yazmak gibi ince el işlerinde yeni başlayan sakarlık
- Yürürken dengesizlik ya da iki elde birden uyuşma
- Ayak ucunu kaldıramama, ayağın yere takılması
- Düşme ya da kaza sonrası başlayan ağrı ve uyuşma
- Ateş, açıklanamayan kilo kaybı ya da daha önce kanser geçirmiş olmakla birlikte başlayan yeni ve şiddetli ağrı
Bu tablolar seyrektir, ama ortaya çıktıklarında sinirlerin ya da omuriliğin hızla değerlendirilmesi gerekir. Bu durumda fizyoterapi bu değerlendirmenin yerini tutmaz. Elde sakarlık ve denge kaybı, sinirden çok omuriliğin etkilendiğini düşündürdüğü için bu iki belirtiyi her muayenede ayrıca sorarım.
Nöral foramen daralması tehlikeli mi?
Çoğu kişi için hayır. Foramen daralması, omuriliği değil, delikten çıkan tek bir siniri ilgilendirir. Sinir kaynaklı ağrı zamanla belirgin biçimde azalma eğilimindedir.
Yukarıda sözünü ettiğim Minnesota araştırmasında 561 kişi yaklaşık beş yıl takip edildi. Takibin sonunda bu kişilerin %90’ında ya hiç şikâyet kalmamıştı ya da şikâyet günlük hayatı ancak hafifçe etkiliyordu [1]. Ama aynı araştırmada yaklaşık üç kişiden birinde ağrı bir süre sonra tekrar etti ve kişilerin %26’sı ameliyat oldu. Boyun fıtığına bağlı kol ağrısını inceleyen araştırmaları bir araya getiren bir çalışma da belirgin düzelmenin çoğunlukla ilk 4 ile 6 ay içinde başladığını gösterdi [3].
Bu nedenle asıl dikkat edilmesi gereken, giderek artan güç kaybı ve bir önceki başlıkta saydığım acil belirtilerdir. Bunların dışında, raporda daralma yazması sinirinizin kalıcı hasar göreceği anlamına gelmez.
MR’da daralma görünmesi ağrının oradan geldiğini gösterir mi?
Her zaman göstermez. Çünkü omurgadaki yaşa bağlı değişiklikler, hiç ağrısı olmayan insanlarda da çok sık görülür. Ağrısız kişilerin MR ve tomografi sonuçlarını bir araya getiren geniş bir incelemede disklerde yıpranma 20 yaşındakilerin %37’sinde, 80 yaşındakilerin %96’sında görüldü [4]. Benzer şekilde boyun MR’ı çekilen 1211 sağlıklı gönüllünün %87,6’sında disk taşması vardı; 20’li yaşlardakilerin çoğunda bile [5].
Bu yüzden rapordaki daralmayı tek başına değil, muayeneyle birlikte değerlendiririm. Önce daralmanın tarafı ve seviyesi, ağrınızın tarafı ve yayıldığı yolla uyuşuyor mu, ona bakarım. Sonra o sinirin kontrol ettiği kasların gücünü, reflekslerini ve cildinizdeki hissi kontrol ederim. Son olarak siniri hafifçe gerdiğim testlerin sizin tanıdığınız ağrıyı ortaya çıkarıp çıkarmadığına bakarım. Yani bunların hepsi aynı yönü gösteriyorsa daralma büyük ihtimalle şikâyetinizin kaynağıdır. Aksi halde ağrının kaynağını başka bir yerde, özellikle omuz, dirsek ya da el bileğinde ararım.
Hafif, orta ve ileri derece daralma ne demek?
Radyologlar derece verirken çoğunlukla sinirin etrafındaki yağ dokusuna bakar. Yani bu yağ, sinirin rahatça hareket ettiği bir yastık gibidir. Yaygın kullanılan bir sınıflamaya göre hafif daralmada bu yastık iki yönden incelmiştir. Orta daralmada ise dört yönden de incelmiştir, ama sinir hâlâ şeklini korur. İleri daralmada ise sinir ezilmiş ya da şekli değişmiştir [6,7].
Yani genel olarak derece arttıkça şikâyetle ilişki de güçlenir. Boyunda yapılan bir çalışmada orta ve ileri daralmalar muayene bulgularıyla belirgin biçimde örtüştü, daralma olmayan seviyelerde ise sinire ait bir bulgu görülmedi [8]. Ama hafif bir daralma çoğu zaman yaşla gelen, ağrı yapmayan bir bulgudur.
Nöral foramen daralmasını nasıl değerlendiriyorum?
Değerlendirmeye sizi dinleyerek başlarım. Ağrının nereden başlayıp nereye indiği, hangi hareketle arttığı, hangi pozisyonda rahatladığı bana MR’dan önce çok şey anlatır. Bunun yanında uyuşmanın hangi parmaklarda olduğunu, gece uykunuzu bölüp bölmediğini, işinizi ve günlük hayatınızı nasıl etkilediğini sorarım.
Sonra ayrıntılı bir sinir muayenesi yaparım. Önce kol ya da bacaktaki kas gücünü, refleksleri ve hissi tek tek kontrol ederim. Sonra boynu belirli yönlere götürdüğüm ya da kol ve bacak sinirlerini hafifçe gerdiğim testlerle sinirin ne kadar hassas olduğunu ölçerim. Bu testlerin güvenilirliğini inceleyen güncel bir çalışma, boyuna uygulanan bir testin pozitif çıkmasının sinir kaynaklı ağrıyı düşündürdüğünü, kol sinirlerini geren testlerin hepsinin negatif çıkmasının ise bu ihtimali zayıflattığını gösteriyor. Ama aynı çalışma, bu testlere ait kanıtın henüz güçlü olmadığını da belirtiyor [9]. Bu nedenle tek bir teste güvenmem; bulguları birlikte yorumlarım.
Son olarak omuz, dirsek, el bileği ya da kalça gibi komşu bölgeleri de muayene ederim, çünkü buradaki sorunlar foramen daralmasını taklit edebilir ya da ona eşlik edebilir. Böylece MR görüntülerinizi ve raporunuzu bu bulgularla birlikte okurum. Sinir testi (EMG) ya da ek görüntüleme gerektiğini düşündüğümde sizi hekiminize yönlendiririm.
Nöral foramen daralması ameliyatsız tedavi edilebilir mi?
Çoğu kişide tedavinin ilk adımı ameliyatsız yöntemlerdir. Boyundan kola vuran sinir ağrısı üzerine yazılmış klinik rehberler de tedaviye bu şekilde başlanmasını önerir [10,11].
Yeni başlamış kol ağrısı olan 205 hastanın katıldığı bir araştırmada, altı hafta fizyoterapi ve ev egzersizi yapan hastaların kol ve boyun ağrısı, sadece bekleyen hastalara göre daha fazla azaldı [12]. Elle yapılan tedavileri inceleyen bir başka çalışmada, omurgaya yönelik manuel tedavi ile kontrol egzersizlerinin birlikte uygulanmasının, bunları ayrı ayrı yapmaktan ya da beklemekten daha iyi sonuç verdiği bildirildi [13]. Yine de bu alandaki araştırmaların çoğu küçük ölçekli ve elde edilen iyileşme her zaman büyük değil [14]. Bu yüzden ilk görüşmede size gerçekçi hedefler koyarım.
Fizyoterapi, kemik deliği genişletmez. Ama sinirin çevresindeki tahrişi azaltır, sinirin rahat hareket etmesini sağlar ve gün içinde sinire binen yükü düzenler. İlerlemeyi yeni bir MR ile değil; ağrınızdaki, uyuşmanızdaki ve yapabildiklerinizdeki değişimle ölçeriz.
Nöral foramen daralması tedavisinde yaklaşımım nasıl?
Omurga sorunları üzerine uzmanlaşmış bir fizyoterapist olarak, tedaviyi raporun tek bir cümlesine göre değil, muayenede bulduğum sorunlara, günlük yüklerinize ve hedeflerinize göre planlarım. Klinik odaklı multiboyutlu terapi yaklaşımıyla çalışırım. Tedavi boyunca önce ölçer, sonra uygular ve sonucu yeniden ölçerim.
Tedavinin başında manuel terapi
Tedavinin ilk döneminde manuel terapi, ağrıyı azaltıp aktif harekete geçişi kolaylaştıran etkili bir araçtır. Bunun yanında kayropraktik yüksek lisans eğitimimle edindiğim eklem ve yumuşak doku tekniklerini boyun, sırt ve bel bölgesinde, muayenede uygun bulduğum ölçüde kullanırım.
Foramen daralmasında buna ek olarak, sinirin çıkış deliğini açan elle uygulanan teknikleri kullanırım. Bu yöntem, sinirlerin hareketi üzerine çalışan fizyoterapist Michael Shacklock’un sisteminde tarif edilir [27]. Mantığı basittir, ayrıca ölçümlerle desteklenir: boynu öne eğmek sinir çıkış deliğinin alanını yaklaşık %28 büyütür, geriye eğmek yaklaşık %17 küçültür [28]. Belde de öne eğilmek deliği genişletir, ama geriye bükülmek daraltır [29]. Bu yüzden bu açılmayı, cihaz gibi bütün omurgayı çekerek değil, daralmanın olduğu seviyeye ve tarafa yönelik olarak elle sağlarım.
Sinir mobilizasyonu
Sinirler, kolunuzu ya da bacağınızı hareket ettirdikçe çevresindeki dokuların arasında kayar. Ama tahriş olmuş bir sinir bu harekete karşı hassaslaşır ve gerildiğinde ağrı verir. Gerekli olduğunda, sinirin bu kayma hareketini ağrıyı artırmadan yeniden kazandıran özel egzersizler uygularım. Araştırmalar bu yöntemin uzun süredir devam eden boyun ve kol ağrısında ağrıyı azalttığını gösteriyor [15]. Dozunu şikâyetinize göre ayarlarım, çünkü fazlası sinir ağrısını geçici olarak artırabilir.
Egzersiz programı
Boyunda özellikle derin boyun kasları, kürek kemiği çevresi ve omuz kasları için çalışırız. Belde ise gövde, kalça ve bacak kuvveti ile beli rahatlatan pozisyonlarda yapılan hareketler öne çıkar. Program da sabit kalmaz. Şikâyetiniz azaldıkça yükü artırır, günlük hayatta zorlandığınız işlere adım adım yaklaşırız.
Günlük hayat
Başı uzun süre öne ya da geriye eğik tutmak, telefona saatlerce aynı açıdan bakmak, belde ise uzun süre geriye bükülü kalmak şikâyeti artırır. Masa düzeninizi, uyku pozisyonunuzu ve spor alışkanlıklarınızı da bu yüzden konuşuruz. Tamamen hareketsiz kalmak yerine, ağrıyı artırmayan hareketlerle aktif kalmanızı isterim.
İlaç, iğne ve ameliyat ne zaman gündeme gelir?
Öncelikle ilaç, sinir kökü bloğu ya da bel ve boyuna yapılan iğne gibi seçenekleri hekiminiz değerlendirir. Bu uygulamalar bazı kişilerde ağrıyı azaltıp egzersize katılımı kolaylaştırabilir.
Ameliyat genellikle güç kaybı ilerliyorsa, omurilik etkilenmişse ya da uygun tedaviye rağmen günlük hayatı ciddi biçimde kısıtlayan ağrı devam ediyorsa gündeme gelir [16]. Sinirin çıkış deliğini genişleten farklı cerrahi yöntemler vardır [2,16]. Bu kararı beyin ve sinir cerrahisi ya da ortopedi uzmanınızla birlikte verirsiniz.
Nöral foramen daralması tedavisi ne kadar sürer?
Bu süre kişiden kişiye değişir. Şikâyetin ne zamandır sürdüğü, güç kaybı olup olmadığı, işinizin ve günlük yükünüzün niteliği bu süreyi belirler. Araştırmalarda ağrının ilk haftalardan itibaren azalmaya başladığı görülüyor [12]. Uyuşma ve güç kaybının toparlanması ise daha uzun sürebilir; belirgin düzelme çoğunlukla ilk birkaç ayda ortaya çıkar [3].
İlk değerlendirmede size ölçülebilir hedefler ve gerçekçi bir takvim veririm. Ardından ilerlemeyi düzenli olarak ölçeriz. Beklediğimiz yanıtı alamazsak planı değiştiririm ya da sizi hekiminize yönlendiririm.
Kadıköy Suadiye’de nöral foramen daralması değerlendirmesi
Kliniğim Kadıköy Suadiye’de, Bağdat Caddesi’ne yakın. Suadiye, Erenköy, Bostancı, Göztepe ve Kozyatağı’nın yanı sıra Ataşehir, Üsküdar ve Maltepe’den gelen hastalarla da çalışıyorum.
Gelirken MR görüntülerinizi ve raporunuzu yanınızda getirmeniz yeterli. İlk görüşmede rapordaki daralmanın şikâyetinizle bağlantısını, fizyoterapinin sizin için uygun olup olmadığını ve başka bir uzmana görünmeniz gerekip gerekmediğini birlikte netleştiririz.
Adres: Suadiye, Hamiyet Yüceses Sk. No:24 D:2, Kadıköy/İstanbul
Telefon: 0553 351 03 12
Çalışma saatleri: Pazartesi ile cumartesi arası 09.00 ile 20.00
Nöral foramen daralması hakkında sık sorulan sorular
MR raporu ve nöral foramen daralması
Evet, iyi bir bulgudur. Yani sinir çıkış deliklerinde daralma olmadığını gösterir. Buna rağmen kolunuza ya da bacağınıza vuran bir ağrı varsa, kaynağını disk, kas ya da koldaki ve bacaktaki sinir yolları gibi başka yerlerde ararız.
Hayır. Fıtık, diskin iç kısmının dışarı taşmasıdır. Foramen daralması ise sinirin çıktığı deliğin küçülmesidir. Deliğe doğru taşan bir fıtık daralmaya yol açabilir, ama daralma çoğu zaman kemik ve eklemlerdeki değişikliklerle de oluşur. Ayrıntılar boyun fıtığı sayfasında.
Özetle, kanal daralmasında omurganın ortasındaki ana kanal daralır ve şikâyet çoğu zaman iki tarafı birden etkiler. Foramen daralmasında ise tek bir sinirin çıkış deliği daralır ve şikâyet genellikle tek taraflıdır. İkisi aynı raporda birlikte de yazabilir.
Genellikle yaşa bağlı değişiklikler yavaş ilerler. Bu nedenle takipte asıl baktığımız şey görüntü değil, şikâyetinizin ve sinir muayenenizin nasıl seyrettiğidir. Belirgin bir değişiklik yoksa belli aralıklarla yeniden MR çektirmeniz gerekmez.
Belirtiler ve günlük yaşam
Boynun üst kısmındaki sorunlar başın arkasına yayılan ağrılara katkıda bulunabilir. Raporlarda en sık gördüğümüz alt boyun daralmaları ise genellikle kola vuran şikâyetlerle ilişkilidir. Baş ağrınızı muayenede ayrıca değerlendiririm.
Öncelikle herkes için tek bir doğru pozisyon yok. Yine de çoğu kişi boynunu düz tutan bir yastıkla sırtüstü ya da yan yatınca rahat eder. Yüzüstü yatmak boynu uzun süre bir yana çevirdiği için bazı kişilerde kol ağrısını artırır.
Çoğu zaman evet, yeter ki doz doğru ayarlansın. Başın üstüne ağırlık kaldırmak, ani boyun hareketleri ya da beli uzun süre geriye bükmek şikâyetinizi artırıyorsa bu hareketleri bir süre değiştiririz. Şikâyet azaldıkça sporunuza adım adım dönersiniz.
Tedavi seçenekleri
Fizik tedavi deliği genişletmez. Buna karşın birçok kişide ağrıyı, uyuşmayı ve günlük hayattaki kısıtlılığı belirgin biçimde azaltır. Etkisini tedavinin başında ve takipte yaptığımız ölçümlerle izleriz.
Yeni başlamış kol ağrısında kısa süreli boyunluk bazı kişilerde ağrıyı azaltabilir [12]. Ama uzun süre kullanmak boyun kaslarını zayıflatır. Kullanıp kullanmayacağınıza muayeneden sonra birlikte karar veririz.
Bu konuda araştırmalar farklı sonuçlar veriyor. Boyunda, fizyoterapiye eklenen germe cihazının ağrıyı kısa ve orta vadede azalttığını gösteren çalışmalar var [22,23]. Aynı konudaki araştırmaları bir araya getiren başka bir inceleme net bir sonuca varamadı [24]. Belde ise siyatik ağrısında germe cihazının belirgin bir fark yaratmadığı bildirildi; bazı küçük çalışmalar yalnızca kısa süreli yarar gösterdi [25,26].
Ben germe cihazı yerine, daralmanın olduğu seviyeye ve tarafa yönelik, sinirin çıkış deliğini açan elle uygulanan teknikleri kullanırım [27]. Boyunda bu mantıkla uygulanan bir tekniğin tek seansta kol ağrısını ve sinirin hassasiyetini azalttığı gösterildi [30]. Belde, öne ve karşı tarafa eğilmeye dayanan bir açma programı, siyatik nedeniyle hastaneye yatırılan 20 kişilik bir ön çalışmada ağrıyı, günlük hayattaki kısıtlılığı ve ilaç ihtiyacını daha fazla azalttı [31]. Bu çalışmalar henüz küçük ölçekli. Bu yüzden tekniği, muayenede açılma hareketleriyle şikâyeti azalan kişilerde, egzersiz programıyla birlikte uygularım.
Her şeyden önce, hızla artan güçsüzlük ya da idrar ve dışkı kontrolünde değişiklik varsa doğrudan acil servise gidin. Bunun dışında tanı ve ilaç tedavisi sürecinde beyin ve sinir cerrahisi, ortopedi ve nöroloji uzmanları rol alır. Uzman fizyoterapist ise ayrıntılı hareket ve sinir muayenesini, manuel terapiyi, egzersiz programını ve günlük hayatınızın düzenlenmesini üstlenir.
Uzman Fizyoterapist Hilmi Erenler
Bu yazıyı Uzm. Fzt. Hilmi Erenler hazırladı. Fizyoterapi ve Rehabilitasyon lisans eğitimimin ardından Bahçeşehir Üniversitesi’nde Kayropraktik Yüksek Lisansı’nı tamamladım. Klinik çalışmalarımı omurga sağlığı, bel ve boyun kaynaklı sinir ağrıları üzerine yoğunlaştırıyorum. Yazıdaki bilgiler aşağıda listelediğim klinik rehberlere ve bilimsel araştırmalara dayanır. Yeni araştırmalar yayımlandıkça yazıyı güncelliyorum.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Şikâyetleriniz için bir sağlık profesyoneline başvurun; acil belirtilerde beklemeden hekime gidin.
Kaynaklar
Seyir ve görüntüleme bulguları
1. Radhakrishnan K, Litchy WJ, O’Fallon WM, Kurland LT. Epidemiology of cervical radiculopathy. A population-based study from Rochester, Minnesota, 1976 through 1990. Brain. 1994;117(Pt 2):325-335. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8186959/
2. Orita S, Inage K, Eguchi Y, et al. Lumbar foraminal stenosis, the hidden stenosis including at L5/S1. Eur J Orthop Surg Traumatol. 2016;26(7):685-693. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27318669/
3. Wong JJ, Côté P, Quesnele JJ, Stern PJ, Mior SA. The course and prognostic factors of symptomatic cervical disc herniation with radiculopathy: a systematic review of the literature. Spine J. 2014;14(8):1781-1789. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24614255/
4. Brinjikji W, Luetmer PH, Comstock B, et al. Systematic literature review of imaging features of spinal degeneration in asymptomatic populations. AJNR Am J Neuroradiol. 2015;36(4):811-816. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25430861/
5. Nakashima H, Yukawa Y, Suda K, et al. Abnormal findings on magnetic resonance images of the cervical spines in 1211 asymptomatic subjects. Spine. 2015;40(6):392-398. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25584950/
Daralmanın derecelendirilmesi
6. Lee S, Lee JW, Yeom JS, et al. A practical MRI grading system for lumbar foraminal stenosis. AJR Am J Roentgenol. 2010;194(4):1095-1098. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20308517/
7. Park HJ, Kim SS, Lee SY, et al. A practical MRI grading system for cervical foraminal stenosis based on oblique sagittal images. Br J Radiol. 2013;86(1025):20120515. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23410800/
8. Lee KH, Park HJ, Lee SY, et al. Comparison of two MR grading systems for correlation between grade of cervical neural foraminal stenosis and clinical manifestations. Br J Radiol. 2016;89(1062):20150971. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27007709/
Muayene ve klinik kılavuzlar
9. Thoomes EJ, Arvanitidis M, van Geest S, et al. Diagnostic accuracy of physical examination tests for painful cervical radiculopathy: update of a systematic review and meta-analysis. BMC Musculoskelet Disord. 2026;27(1):338. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41680685/
10. Blanpied PR, Gross AR, Elliott JM, et al. Neck Pain: Revision 2017. J Orthop Sports Phys Ther. 2017;47(7):A1-A83. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28666405/
11. Kuijper B, Tans JT, Schimsheimer RJ, et al. Degenerative cervical radiculopathy: diagnosis and conservative treatment. A review. Eur J Neurol. 2009;16(1):15-20. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19087147/
Ameliyatsız tedavi çalışmaları
12. Kuijper B, Tans JT, Beelen A, Nollet F, de Visser M. Cervical collar or physiotherapy versus wait and see policy for recent onset cervical radiculopathy: randomised trial. BMJ. 2009;339:b3883. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19812130/
13. Thoomes EJ. Effectiveness of manual therapy for cervical radiculopathy, a review. Chiropr Man Therap. 2016;24:45. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27980724/
14. Mallard F, Wong JJ, Lemeunier N, Côté P. Effectiveness of multimodal rehabilitation interventions for management of cervical radiculopathy in adults: an updated systematic review from the OPTIMa Collaboration. J Rehabil Med. 2022;54:jrm00318. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35797062/
15. Basson A, Olivier B, Ellis R, et al. The effectiveness of neural mobilization for neuromusculoskeletal conditions: a systematic review and meta-analysis. J Orthop Sports Phys Ther. 2017;47(9):593-615. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28704626/
16. Iyer S, Kim HJ. Cervical radiculopathy. Curr Rev Musculoskelet Med. 2016;9(3):272-280. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27250042/
Foramen anatomisi ve traksiyon
17. Lin YT, Wang JS, Hsu WE, et al. Correlation of foraminal parameters with patient-reported outcomes in patient with degenerative lumbar foraminal stenosis. J Clin Med. 2023;12(2):479. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36675407/
18. Hasegawa T, An HS, Haughton VM, Nowicki BH. Lumbar foraminal stenosis: critical heights of the intervertebral discs and foramina. A cryomicrotome study in cadavera. J Bone Joint Surg Am. 1995;77(1):32-38. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7822353/
19. Kim KW, Chung JW, Park JB, et al. The course of the nerve root in the neural foramen and its relationship with foraminal entrapment or impingement in adult patients with lumbar isthmic spondylolisthesis and radicular pain. J Spinal Disord Tech. 2004;17(3):220-225. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15167338/
20. Tanaka N, Fujimoto Y, An HS, Ikuta Y, Yasuda M. The anatomic relation among the nerve roots, intervertebral foramina, and intervertebral discs of the cervical spine. Spine. 2000;25(3):286-291. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10703098/
21. Kamogawa J, Kato O, Morizane T, Hato T. Virtual pathology of cervical radiculopathy based on 3D MR/CT fusion images. Springerplus. 2015;4:123. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25793153/
22. Romeo A, Vanti C, Boldrini V, et al. Cervical radiculopathy: effectiveness of adding traction to physical therapy. A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Phys Ther. 2018;98(4):231-242. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29315428/
23. Fritz JM, Thackeray A, Brennan GP, Childs JD. Exercise only, exercise with mechanical traction, or exercise with over-door traction for patients with cervical radiculopathy: a randomized clinical trial. J Orthop Sports Phys Ther. 2014;44(2):45-57. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24405257/
24. Graham N, Gross A, Goldsmith CH, et al. Mechanical traction for neck pain with or without radiculopathy. Cochrane Database Syst Rev. 2008;(3):CD006408. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18646151/
25. Wegner I, Widyahening IS, van Tulder MW, et al. Traction for low-back pain with or without sciatica. Cochrane Database Syst Rev. 2013;(8):CD003010. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23959683/
26. Vanti C, Panizzolo A, Turone L, et al. Effectiveness of mechanical traction for lumbar radiculopathy: a systematic review and meta-analysis. Phys Ther. 2021;101(3):pzaa231. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33382419/
Nörodinamik ve foramen açma yaklaşımı
27. Shacklock M. Clinical Neurodynamics: A New System of Musculoskeletal Treatment. Edinburgh: Elsevier Butterworth-Heinemann; 2005. ISBN 978-0-7506-5456-2.
28. Kitagawa T, Fujiwara A, Kobayashi N, et al. Morphologic changes in the cervical neural foramen due to flexion and extension: in vivo imaging study. Spine. 2004;29(24):2821-2825. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15599285/
29. Inufusa A, An HS, Lim TH, et al. Anatomic changes of the spinal canal and intervertebral foramen associated with flexion-extension movement. Spine. 1996;21(21):2412-2420. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8923625/
30. Coppieters MW, Stappaerts KH, Wouters LL, Janssens K. The immediate effects of a cervical lateral glide treatment technique in patients with neurogenic cervicobrachial pain. J Orthop Sports Phys Ther. 2003;33(7):369-378. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12918862/
31. Shacklock M, Rade M, Poznic S, et al. Treatment of sciatica and lumbar radiculopathy with an intervertebral foramen opening protocol: pilot study in a hospital emergency and in-patient setting. Physiother Theory Pract. 2023;39(6):1178-1188. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35253599/
[…] Nöral foramen daralması […]