Diz kireçlenmesi üzerine yazan: Uzm. Fzt. Hilmi Erenler. Bilimsel kaynaklara dayanarak hazırladım, son güncelleme: 14 Ekim 2026.
Diz, kireçlenmenin en sık görüldüğü eklemlerden biridir [1]. Merdiven çıkmak, uzun süre yürümek ya da oturduğu yerden kalkmak zorlaşmaya başladığında akla gelen ilk sorulardan biri ameliyattır. Güncel tedavi kılavuzları ise diz kireçlenmesinde ilk adım olarak egzersizi ve fizyoterapiyi önermektedir [4].
Bu yazıda diz kireçlenmesinin neden ortaya çıktığını, hangi belirtilerde beklemeden hekime gitmek gerektiğini ve klinikte uyguladığım fizik tedavinin ne kazandırdığını anlattım. Yazıyı annenize, babanıza ya da başka bir yakınınıza yardım etmek için okuyorsanız, sonraki bölümler bu süreçte ona nasıl destek olabileceğinizi de gösterecektir.
Diz kireçlenmesi nedir, neden olur?
Bu rahatsızlığın tıptaki adı osteoartrit ya da gonartrozdur. Diz ekleminin yüzeyini kaplayan ve kemiklerin birbirine sürtünmeden kaymasını sağlayan kıkırdak zamanla incelir, eklemin çevresindeki dokular da bu değişime uyum sağlamaya çalışır. Sonunda kişi bunu ağrı, sertlik ve dizini eskisi kadar rahat kullanamama olarak hisseder [1].
Risk yaşla birlikte artar ve kadınları daha sık etkiler [1]. Daha önce yaşanan diz yaralanmaları, fazla kilo ve ailede kireçlenme öyküsü de bu riski yükseltir [1]. Bu nedenle diz kireçlenmesini yaşlanmanın kaçınılmaz bir bedeli olarak görmüyorum. Ayrıca kilo, kas kuvveti ve hareket alışkanlıkları gibi tedaviyle değişen etkenler de vardır.
Diz kireçlenmesinin belirtileri nelerdir?
En sık belirtiler ağrı, sabah ya da uzun süre oturduktan sonra hissedilen sertlik ve dizi bükmekte zorlanmaktır. Bazı kişiler dizde şişlik, dokununca hassasiyet ya da hareket ederken hışırtı ve çıtırtı sesi de fark eder [1]. Şikâyetler bazı dönemler hafifleyip kaybolur, bazı dönemler ise daha sürekli ve şiddetli hale gelir [1].
Hastalarımı dinlerken ağrının yanında en çok hangi işin zorlaştığını da sorarım. Kimi için bu, otobüse binerken basamağı çıkmaktır, kimi için ise torununu yerden kucağına almak. Tedavi hedeflerini de bu günlük işlere göre belirlerim.
Diz ağrısında hangi durumlar beklemeden değerlendirilmelidir?
Her diz ağrısı kireçlenmeden kaynaklanmaz. Aşağıdaki belirtiler başka bir sorunun habercisi olabilir. Bu belirtiler varsa beklemeden hekime başvurun [3].
Aynı gün hekime başvurun: Dizde kızarıklık ve sıcaklıkla birlikte yüksek ateş ya da titreme varsa beklemeyin. Dizinizi hiç hareket ettiremiyorsanız, üzerine hiç yük veremiyorsanız, diz birden belirgin biçimde şiştiyse ya da şekli değiştiyse de aynı gün değerlendirme gerekir. Dizin kilitlenmesi, aniden boşalması ya da ağrılı biçimde takılması da bu gruba girer [3].
Planlı değerlendirme yeterli olan durumlar: Ağrı oluşturmayan çıtırtı sesi tek başına endişe verici değildir [3]. Aylardır süren ve hareketle artan ağrı için ise acele etmeden, planlı bir değerlendirme yeterlidir.
Diz kireçlenmesi tanısı için MR gerekli mi?
Çoğu zaman gerekmez. Güncel tedavi kılavuzlarına göre 45 yaş ve üzerinde, hareketle artan diz ağrısı olan ve sabah sertliği yarım saati geçmeyen kişilerde hekim tanıyı muayeneyle koyabilir [4]. Kılavuzlar, beklenmeyen bir bulgu yoksa yalnızca tanı koymak için görüntüleme yapmayı önermez [4].
Elinizde daha önce çektirdiğiniz bir röntgen ya da MR varsa onu da incelerim. Ancak tedavi planını filmdeki görüntüye göre kurmam. Çünkü sizin nasıl yürüdüğünüz, nerede zorlandığınız ve ağrınızın gün içinde nasıl değiştiği bu planın asıl belirleyicisidir.
Diz kireçlenmesi fizik tedavi ile geçer mi?
Bu soruyu soran kişi aslında ağrısının azalıp azalmayacağını ve yeniden rahat yürüyüp yürüyemeyeceğini merak eder. Bu konuda araştırmaların verdiği cevap umut vericidir.
Düzenli egzersizin diz ağrısını azalttığı ve yürümek, merdiven çıkmak gibi günlük işleri kolaylaştırdığı pek çok araştırmada gösterilmiştir [5]. Bu fayda tedavi bittikten sonraki aylarda da sürmektedir [5]. Bu nedenle güncel kılavuzlar, diz kireçlenmesi olan herkese kişiye özel bir egzersiz programı önermektedir [4].
Klinikte fizik tedavinin farkı nedir?
Egzersizin yararı açık olsa da nasıl ve ne kadar yapıldığı sonucu değiştirir. Kılavuzlar, egzersizin fizyoterapist eşliğinde seanslarla yapılmasını da önerilen seçenekler arasında sayar [4]. Araştırmalar ayrıca çok hızlı yüklenmenin ya da dize uygun olmayan hareketlerin ekleme zarar verebileceğini göstermektedir. Bu yüzden programı bir fizyoterapistle birlikte planlamak gerekir [2].
Bir araştırmada diz kireçlenmesi olan hastalar iki gruba ayrılmıştır. Bir gruba klinikte fizyoterapist eşliğinde egzersiz ve manuel terapi uygulanmış, diğer gruba yalnızca kendi başlarına yapacakları egzersizler verilmiştir. Dört hafta sonra klinikte tedavi gören hastalarda ağrı ve günlük işlerdeki rahatlama yaklaşık iki kat fazla olmuştur [6]. Bir yıl sonra iki grup birbirine yaklaşmış, ancak klinikte tedavi gören hastalar eklem ağrısı için daha az ilaç kullanmış ve sonuçtan daha memnun kalmıştır [6].
Aynı araştırmacılar başka bir çalışmada fizik tedaviyi dize yapılan kortizon iğnesiyle karşılaştırmıştır. Bir yılın sonunda fizik tedavi gören hastaların ağrısı daha fazla azalmış ve bu hastalar daha rahat hareket etmiştir [7]. Bu sonuç, ilk 4 ila 6 haftada 8’den az seans ve ardından birkaç kontrol seansıyla elde edilmiştir [7].
Diz kireçlenmesini nasıl değerlendiriyorum?
Her hastayı dikkatle dinleyip detaylıca değerlendirdikten sonra tedavi planını oluştururum. İlk görüşmede ağrının ne zaman ve hangi işlerde arttığını, ne kadar yürüyebildiğinizi ve evde sizi en çok neyin zorladığını konuşuruz. Ardından dizin ne kadar büküldüğünü, uyluk kaslarınızın kuvvetini, yürüyüşünüzü ve dengenizi test ederim.
Şikâyetlerinizi ölçülebilir hedeflere çeviririm. Ağrısız yürüyebildiğiniz süre, merdiveni tırabzana tutunmadan çıkabilmeniz ve sandalyeden elleriniz olmadan kalkabilmeniz bu hedeflerden bazılarıdır. Bu ölçümleri seanslar boyunca tekrarladığım için ilerlemeyi ikimiz de sayılarla görürüz. Tedavinin başında 10 dakika yürüyebilen bir hastanın 30 dakikaya ulaşması, ilerlemeyi somut olarak gösterir.
Diz kireçlenmesinde fizik tedavi nasıl yapılır?
Tedavinin merkezinde kişiye özel bir egzersiz programı vardır. Araştırmalar, kas güçlendirme çalışmalarının genel kondisyonu artıran egzersizlerle birlikte yapılmasını önermektedir [2]. Uyluk ve kalça kaslarını çalıştıran hareketleri sizin kuvvetinize ve ağrınıza göre seçer, yükü dizinizin verdiği cevaba göre adım adım artırırım.
Ağrının yoğun olduğu ilk dönemde manuel terapi, ağrıyı azaltarak aktif harekete geçmeyi kolaylaştırır. Kılavuzlar da manuel terapinin diz kireçlenmesinde egzersizle birlikte uygulanmasını önermektedir [4]. Bu yüzden mobilizasyon ve yumuşak doku tekniklerini her zaman egzersiz programının bir parçası olarak planlarım.
Öncelikle egzersizleri seansta birlikte öğreniriz. Ardından, doğru yaptığınızdan emin olduğumda onları ev ödevi olarak veririm. Merdiven inip çıkmanın, alçak bir koltuktan kalkmanın ya da yere eğilmenin dizi daha az zorlayan yollarını da seanslarda birlikte çalışırız.
Diz kireçlenmesi olan yürüyüş yapabilir mi?
Evet, yapabilir. Yakın zamanda yayımlanan geniş bir araştırmaya göre yürüyüş, bisiklet ve yüzme, diz ağrısını azaltmada ve hareketi kolaylaştırmada en iyi sonuç veren egzersizler arasındadır [8]. Aynı araştırmada egzersiz yapanlarda yan etkilerin artmadığı görülmüştür [8]. Yürüyüşün süresini ve temposunu ise dizinizin o günkü durumuna göre birlikte ayarlarız.
Diz kireçlenmesinde dizlik kullanılır mı?
Kılavuzlar dizlik, tabanlık ve bandı herkese rutin olarak önermez [4]. Bu destekler, dizde belirgin bir boşalma hissi varsa ve egzersiz tek başına yeterli olmuyorsa düşünülür [4]. Yürümekte zorlanan kişilerde ise baston iyi bir destek olabilir. Bastonu ağrıyan dizin karşı tarafındaki elde tutmak, dize binen yükü azaltır [2].
Diz kireçlenmesine sıcak mı soğuk mu iyi gelir?
Her ikisi de bazı kişilerde ağrıyı hafifletir [2]. Bu nedenle hangisinin size iyi geldiğini kendiniz deneyerek görebilirsiniz. Sıcak su torbasını ya da buzu doğrudan cilde koymayın, mutlaka bir havluya sarın.
Diz kireçlenmesinde ameliyat ne zaman gerekir?
Protez ameliyatı, şikâyetler yaşam kalitesini belirgin biçimde düşürdüğünde ve ameliyatsız tedavi yeterli gelmediğinde ya da uygun olmadığında gündeme gelir [4]. Kılavuzlar, ileri yaşın tek başına ameliyattan uzak durma nedeni olmadığını da vurgular [4]. Ameliyat kararını ortopedi uzmanı verir.
Diz ve kalça protezi ameliyatı olan hastalarla ameliyat sonrası rehabilitasyon sürecinde de çalışmaktayım. Ameliyat sonrası süreci diz protezi sonrası fizik tedavi yazımda ayrıntılı olarak anlattım.
Diz kireçlenmesi için hangi doktora gidilir?
Ateş, kızarıklık ya da dize hiç yük verememe gibi yukarıda anlattığım belirtiler varsa aynı gün değerlendirme gerekir. Tanı, ilaç tedavisi ve ameliyat kararı için ortopedi uzmanına başvurabilirsiniz. Egzersiz programının planlanması ve fizik tedavi süreci için ise bir fizyoterapist değerlendirmesi yol gösterici olur.
Kadıköy Suadiye’de diz kireçlenmesi fizik tedavisi
Diz kireçlenmesi ile başvuran hastalarımı Suadiye’deki kliniğimde değerlendirmekteyim. Klinik giriş katta yer alır ve girişinde merdiven yoktur. Bu nedenle dizi ağrıyan hastalarım kliniğe rahatça girebilir. Klinik, Suadiye Marmaray istasyonuna yürüme mesafesindedir, ancak kliniğe ait otopark yoktur.
Seanslar 50 dakika sürer ve değerlendirmeden tedavinin sonuna kadar tüm süreci kendim yürütürüm. Yakınınız adına da arayarak bilgi ve randevu almanız mümkündür. Ulaşım ayrıntıları için Suadiye fizyoterapist yazıma göz atabilirsiniz.
Diz kireçlenmesi hakkında sık sorulan sorular
Diz kireçlenmesi kaç yaşında başlar?
Belirli bir başlangıç yaşı yoktur, ancak risk yaşla birlikte artar [1]. 45 yaşın üzerinde eklem ağrısı başlayan kişilerde kireçlenme ilk akla gelen nedenlerden biridir [1].
Diz kireçlenmesi olanlar nelere dikkat etmeli?
Hareketsiz kalmamak ve fazla kilo varsa vermek en önemli iki adımdır [2]. Araştırmalara göre vücut ağırlığının yüzde 10’unu kaybetmek, yüzde 5’ini kaybetmekten daha fazla fayda sağlar [4]. Bunun yanı sıra darbeyi emen tabanlı ayakkabılar yürürken dize binen yükü hafifletir [2].
Diz kireçlenmesi için yapılan iğneler işe yarar mı?
Kortizon iğnesi, diğer tedaviler yetersiz kaldığında uygulanır ve ağrıyı birkaç hafta ile birkaç ay arasında azaltabilir [2]. Güncel kılavuzlar ise hyaluronik asit iğnesini önermemektedir [4]. İğne kararını hekiminizle birlikte vermeniz gerekir.
Diz kireçlenmesi ilerlemesin diye ne yapmalıyım?
Kaslarınızı güçlü tutmak, hareketli kalmak ve kilonuzu kontrol etmek şikâyetleri yönetmenin temelidir [2]. Egzersizi bir anda artırmak dizi zorlayabileceği için programınızı bir fizyoterapistle planlamanızı öneririm [2].
Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Son bilimsel gözden geçirme: 14 Ekim 2026.
Kaynaklar
[1] NHS. Osteoarthritis. National Health Service, Birleşik Krallık. nhs.uk
[2] NHS. Osteoarthritis: treatment. National Health Service, Birleşik Krallık. nhs.uk
[3] NHS. Knee pain. National Health Service, Birleşik Krallık. nhs.uk
[4] NICE. Osteoarthritis in over 16s: diagnosis and management (NG226). 2022. nice.org.uk
[5] Fransen M, McConnell S, Harmer AR ve ark. Exercise for osteoarthritis of the knee. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2015;(1):CD004376. DOI
[6] Deyle GD, Allison SC, Matekel RL ve ark. Physical therapy treatment effectiveness for osteoarthritis of the knee: a randomized comparison of supervised clinical exercise and manual therapy procedures versus a home exercise program. Physical Therapy. 2005;85(12):1301-1317. Physical Therapy
[7] Deyle GD, Allen CS, Allison SC ve ark. Physical Therapy versus Glucocorticoid Injection for Osteoarthritis of the Knee. New England Journal of Medicine. 2020;382(15):1420-1429. DOI
[8] Yan L, Li D, Xing D ve ark. Comparative efficacy and safety of exercise modalities in knee osteoarthritis: systematic review and network meta-analysis. BMJ. 2025;391:e085242. DOI
[…] Randevu & İletişim Önceki […]